„PRZYCZYNY I WYBUCH WIELKIEJ REWOLUCJI FRANCUSKIEJ
1. Francja w przededniu rewolucji. Przyczyny wybuchu rewolucji. Rządy króla Ludwika XVI (17741792) wydawały się być ustabilizowane, lecz skurczyły się tereny zamorskie Francji (1763 r.), a kraj zalały długi z okresu „rewolucji amerykańskiej", której Francja udzieliła wszechstronnej pomocy (wojna z Anglią). W 1785 r. Francja liczyła około dwadzieścia pięć milionów mieszkańców. Sześćsettysięczny Paryż był uznawany za centrum świata.
Kryzys monarchii Ludwika XVI. 1) Chude lata gospodarki Francji. Spadek produkcji i spadek cen (deflacja). Zmniejszanie się dochodów panów feudalnych, wzrost ucisku poddanych. 2) Klęski żywiołowe, susza i pomór bydła (1785 r.), nieurodzaj (1788 r.), surowa zima (17881789 r.). 3) Olbrzymia rozrzutność dworu. 4) Dług państwowy (pięć miliardów liwrów), którego spłata pochłaniała połowę rocznego dochodu państwa. Bezskuteczne próby jego niwelowania przez ministrów finansów Turgota i Neckera. 5) Chwiejność Ludwika XVI. Turgot proponował zniesienie przywilejów podatkowych (wprowadzenie podatku od dochodu), na co król nie wyraził zgody.
Układ stanowy monarchii francuskiej. 1) Stan pierwszy i drugi kler i szlachta. W ręku kilkuset dostojników kościoła znajdowała się dziesiąta część ziemi w państwie (liczebność kleru — sześćdziesiąt tysięcy). Szlachta zwolniona była od podatków i posiadała przywileje sądowe, „prawo szpady". Miała monopol na wyższe stanowiska oficerskie, kościelne, dominowała w urzędach. Trzysta pięćdziesiąt tysięcy spośród niej stanowiła arystokracja rodowa zamknięta w „złotej klatce" Wersalu. Biedna szlachta żyła na poziomie mieszczaństwa. 2) Stan trzeci. Burżuazja (bankierzy, handlowcy, dostawcy dworu królewskiego) była górną warstwą stanu trzeciego i poziomem życia nie różniła się od arystokracji rodowej. Drobnomieszczaństwo stanowiło najliczniejszą grupę tego stanu (właściciele sklepów, zajazdów, utrzymywali się z własnej pracy), w jego skład zaliczano także wolne zawody (prawnicy, lekarze uczeni i artyści).“(9)